Tạp chí Xưa và Nay
Toà soạn:
Tel/Fax: 04.38256588
Email: tapchixuavanay@yahoo.com
VP đại diện phía Nam: 181 Đề Thám, Q. I, TP.Hồ Chí Minh
Tel: 08.38385117-Fax: 08.38385126
Email: xuanay@hcm.fpt.vn
Chủ nhiệm: Phạm Mai Hùng
TBT: Dương Trung Quốc
P.TBT: Đào Hùng, Nguyễn Hạnh



Tìm kiếm


 


  Liên kết website


  Thông tin website
² Ngày 26/04/2017
² Số lượt truy cập:477226
  ² Đang online: 2
 

Quảng cáo


Bạn đọc và Tòa soạn

Cái kế 10 năm không gì bằng trồng cây
Cập nhật: 15/03/2011 16:09
  

 

Theo thống kê của Sở Giao thông Công chính thành phố, hiện nay Hà Nội có khoảng 15 vạn cây xanh, trong số đó có 20.000 cây to được trồng từ thời Pháp. Sau năm 1954, ta trồng mới thêm được 130.000 cây.

Gần đây, do thành phố của chúng ta đã quan tâm đến môi sinh nên diện tích cây xanh đã đạt được 2,5m2 trên đầu người của một Thủ đô có khoảng 1,1 triệu dân. Song ý thức bảo vệ, giữ gìn cây xanh chưa đầy đủ nên nhiều nơi cây còn bị chặt phá, bẻ gãy. Việc quản lý chưa chặt chẽ, chính quyền có nơi chưa quan tâm đến việc trồng và phát triển cây xanh trên vỉa hè, đường giao thông, công viên và các khu đất trống.(1)

 

 Cây xanh trong Văn Miếu xưa

Trở lại cách đây hơn trăm năm, người xưa cũng quan tâm đến việc trồng cây hai bên vệ đường cái quan, cây xanh vừa cho bóng mát, vừa tạo cảnh quan tươi đẹp. Vào những năm 1870, khi Nguyễn Thông còn làm quan ở tỉnh Quảng Ngãi, ông đã viết điều trần dâng lê Tự Đức, trong bản điều trần, Nguyễn Thông đã đề cập tới việc sửa sang thuỷ lợi, việc trồng cây hai bên đường và đề ra trách nhiệm bảo vệ của chính quyền địa phương(2):

"...Còn như khoản trồng cây, tôi cùng viên án sát Hồ Tiến Thuỵ đã từng tuân sức cho lính và dân trồng rộng rãi. Hiện số cây được bao nhiêu, đã tư lên bộ Công biết. Nhưng tôi trộm nghĩ rằng: kế hoạch trồng cây phải mất 10 năm, đó là việc lâu dài, mà quan phủ huyện thì thuyên chuyển bất thường, còn các phó tổng lý trưởng gặp những việc như thế phần nhiều hưởng ứng cho có chuyện. Cây cối một lần trồng xong, không có người trông nom, vẫn có nơi để trâu ngựa dẫm đạp, có nơi để trẻ con bẻ gãy, đợi khi điều tra khám xét sức cho trồng lại thì thời tiết đã muộn. Đến khi cây lớn, thì lại bị bọn tiều dân chặt trộm về, khó lòng truy cứu. Vì thế năm trước đã vâng lệnh trồng cây ở hai bên đường cái quan, mà đến nay hiện không còn được là bao nhiêu. Tệ này vốn có đã lâu, có thể biết được đại khái. Còn như đất ven núi thì lởm chởm đá, hoặc lùm lòi hoang rậm chân người ít đến, là nơi sào huyệt của hùm sói, rắn rết. Lý dịch bịa ít thành nhiều, phủ huyện không sao đến từng nơi khám xét đích xác. Khi tỉnh tôi báo lên Bộ thì lại bằng bản khai báo của phủ huyện nên không tránh khỏi chuyện hư trương không đúng sự thật. Nay vâng lệnh tra ở hạt tôi, nam giáp Bình Định, bắc giáp Quảng Nam, con đường cái quan dài 21.427 trượng 5 thước. Trong đó trừ những nơi cát đá, cầu cống, đường sông đất trũng không thể trồng được, ước độ hơn 4.283 trượng, còn lại hơn 17.134 trượng. Cứ hai trượng trồng đối nhau một cây, tính được trên dưới 17.134 cây. Xin giao cho các viên phủ huyện chiếu theo chiều dài bao nhiêu trượng mà tính trồng được bao nhiêu cây, sức xuống cho tổng lý sở tại, đốc dân đem các loại cây mít, mù u cứ theo phần đất chia mà trồng. Ra lệnh giao trách nhiệm cho từng người chủ ruộng và người làm ăn ở hai bên đường, sớm hôm nhận chăm sóc bảo quản cũng là gần và thuận tiện. Ngoài ra như các xã, thôn, trại trong hạt có đường cái đi qua và gò đống, đất bỏ trống (nơi nào mà chẳng có) đều đem trồng cây. Các loại cây này, không phải khó nhọc vun tưới, dân làng cũng dễ tìm kiếm. Xin định hạn rằng: Xã lớn phải trồng trên 200 cây, xã vừa trên 100 cây, xã nhỏ trên 50 cây. Thống kê toàn hạt có 411 xã, thôn, trại, ấp. Trong đó trừ những xã địa phận nhỏ hẹp, hoặc không có địa bạ là 137. Còn địa phận rộng lớn là 274 xã, thôn, trại, ấp, những làng này trồng cây tính cộng được trên dưới 31.280 trong đó có 40 xã lớn được 8.750 cây, 133 xã vừa được 16.070 cây, 101 xã nhỏ được 6.460 cây. Tất cả vẫn giao cho các chủ đất và người làm sở tại trông nom quản lý. Hễ cây lâu năm có quả sẽ cho họ được hái dùng.

Trở lên các hạng cây mới trồng ở hai bên đường cái quan và ở các xã thôn, cùng với các hạng cây trồng năm trước ở hai bên đường cái quan nhất nhất phải đăng ký lưu lại ở tỉnh. Các viên phủ huyện cùng quan lại kiểm soát, nếu các hạng cây mới trồng có bị hao hụt, lập tức phải bắt tuần hành khuyến khích xem xét để không có tình trạng hư ứng. Cuối năm nắm lấy số mục để phúc về Bộ một lần. Cứ ba năm, quan tỉnh hiệp đồng với các viên tri phủ, huyện đôn đốc khám qua một lượt xem số cây về phần phủ, huyện, tổng, làng nào, có mấy hạng, bao nhiêu? Có tổn thất gí không? Thì làm sổ phân biệt tư lên Bộ. Tôi nghĩ thường thường trồng bổ sung như thế, nơi nơi đều có chăm nom, dân có chuyên trách, quan có kiểm tra, không quá lỏng lẻo mà cũng không để quá gấp rút. Cứ thế sau 10 năm gỗ dùng sao cho xiết"(3).

(Trích dịch từ Kỳ xuyên công độc sơ biên, ký hiệu V Hv 2073. Thư viện Viện nghiên cứu Hán Nôm)

Ngay tại Quốc Tử Giám, nơi đào tạo nhân tài của các triều đại phong kiến cũng được chính quyền lưu ý tới việc trồng cây vào những ngày xuân đầu năm.

Tờ yết thị dưới đây xuất hiện vào thời Nguyễn, trong đó viên đường quan của triều đình ra lệnh cho các giám sinh học ở Quốc Tử Giám phải chuẩn bị những giống cây quý hoặc cây ăn quả, trồng mỗi người hai cây ở vườn nhà trường:

"Chức đường quan trường Quốc Tử Giám yết thị như sau:

Nhà Đại học là nơi vun trồng nhân tài, "đầy rẫy cây trăn, cây hộ", "rườm rà cây vực, cây phác". Các nhà thơ thường lấy đó làm cảm hứng, mà thơ "Phán thuỷ" trong thiên Lỗ tụng có nói đến; như chợ cây hoè nhân vật Quan Tây còn lưu lại dấu thời xưa nay.

"Trồng người và trồng cây" thực là cùng một ý nghĩa vậy.

Năm nay, trước mùa xuân, được kiêm lĩnh đại nhân tới nhiều cây danh mộc đừng nên để hoang rậm khắp nơi mà không sửa sang. Tiết lập xuân sắp tới, chính là lúc cây cỏ nảy mầm, đất đai sinh trưởng. Vì vậy ra yết thị này cho các viên giám sinh nên lo tìm các cây gỗ quý (danh mộc) như thong, cối, quế, hòe, du, liễu, hoặc giống cây có quả như mít, nhãn, cau Nam hải..v...v.. mỗi người hai cây để sang xuân trồng được khắp, cốt lập lên rừng gỗ quý, cây đẹp thành hàng. Đất làm kỹ, gốc trồng thưa, mọi thứ đều thỏa đáng. Người xưa có câu rằng: "Cái kế mười năm, không gì bằng trồng cây". Rường cột rui mè, trông chờ được có chỗ dùng, và cũng để nhìn ngắm cảnh này mà ngụ ý mình. Chớ cho là loài cây không dùng được mà tự thoái thác. Vậy ra yết thị này". (4)

(Trích sách Hoàng triều Hàn lâm Viện thực lục, Ký hiệu A. 1357. Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm).

Những tư liệu Hán Nôm của người xưa để lại, âu cũng là những điều để chúng ta hiểu thêm cách suy nghĩ và việc làm của cha ông đối với việc "bảo vệ môi trường, môi sinh" vậy.

                                                             N.S.T.sưu tầm    

                                                         Tạp chí Xưa & Nay số 23 (tháng 1-1996)

(1). Theo báo Lao động Hà Nội số 67 ra ngày 8/7/1995.

(2). Nguyễn Thông (1827-1884) nhà thơ yêu nước, thơ văn ông ca ngợi những người hy sinh trong cuộc chiến đấu chống thực dân Pháp xâm lược.

(3), (4). Dẫn theo sách Nghề nông cổ truyền qua thư tịch Hán Nôm. NXB Giáo dục 1994

 

Share |

 
Tin khác
Ngọn Tháp Eiffel ngả mình ngang dòng sông Hồng
Hồ Tây xưa và nay

Bản quyền thuộc về Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam (VAHS)

Giấy phép số 327/GP-BC của Cục Báo chí - Bộ Văn hóa Thông tin cấp ngày 30/7/2007
Trụ sở: Số 216 Trần Quang Khải, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
Điện thoại: (04) 39369089 / Fax: (04) 38256588. Email: hoisuhocvietnam@yahoo.com.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Dương Trung Quốc
Mọi ý kiến phản hồi trên trang xin vui lòng gửi tại đây
Ghi rõ nguồn "Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam" khi phát hành lại thông tin từ website này

Thiết kế website bởi Wecan-Group.com